Fundacja Nowoczesna Polska została jednym z 11 finalistów I etapu konkursu – zgłaszania inicjatyw. Od 1 do 15 marca trwa II etap: głosowanie internautów i wybór laureatów. Wśród głosujących w konkursie rozlosowane zostaną  nagrody  – niespodzianki, m.in.: koszulki e-wolontariatu, płyty i otwarte bilety do kina!

Zasady głosowania:
* Strona głosowania będzie aktywna od 1 do 15 marca 2010 r.
* Można głosować jeden raz z jednego adresu e-mail* (czyli możesz głosować tyle razy, ile maili posiadasz).
* Aby Twój głos był ważny, musisz wskazać 3 inicjatywy – każda z nich otrzyma po 1 głosie.

Zapraszamy – liczy się każdy głos!

Przejdź do strony głosowania

W najnowszym wydaniu magazynu dyrektora szkoły “SEDNO” można przeczytać wywiad z prezesem Fundacji Nowoczesna Polska. Jarosław Lipszyc opowiada o wykorzystywaniu nowoczesnych technologii w szkołach, edukacji medialnej, domenie publicznej  oraz wszystkich prowadzonych aktualnie przez nas projektach. Wywiad zatytułowany “Internet i literatura” został opublikowany w dziale “Kształcenie i wychowanie”.

Magazyn, przedstawiane są tematy z zakresu zarządzania oświatą, wydawany jest przez Edupress i adresowane przede wszystkim dyrektorów szkół.

Cieszymy się ogromnie! W tym tygodniu to już druga informacja w mediach  na temat internetowej biblioteki szkolnej wolnelektury.pl.

Zwycięskie prace zostaną zamieszczone na stronach biblioteki Wolne Lektury, a także w plikach dystrybuowanych wraz z czytnikami e-booków, na płytach CD, w bibliotekach internetowych.

Wolne Lektury to niekomercyjna inicjatywa Fundacji Nowoczesna Polska. Wszystkie książki dostępne są za darmo. Nad ich opracowaniem pracuje zespół kilkudziesięciu wolontariuszy.

Przy ocenie projektów okładek będzie brana pod uwagę oryginalność pomysłu, związek projektu z treścią utworu i nowe spojrzenie na lekturę, spójny układ typograficzny. Okładka musi zawierać logo projektu Wolne Lektury (pobierz). Prace prosimy wysyłać jako grafikę wektorową (w formacie SVG) lub grafikę bitmapową (PNG lub TIFF, 300 dpi) w dwóch wersjach: jako okładka płyty CD (120×120mm) oraz A4 (210×297mm). Prace będą oceniane przez zespół redakcyjny Wolnych Lektur.

Warunkiem udziału w konkursie jest zgoda na nieodpłatne przekazanie, w przypadku zwycięstwa, praw autorskich do projektu na rzecz Fundacji Nowoczesna Polska. Fundacja zastrzega sobie prawo niewykorzystania żadnego ze zgłoszonych projektów. Udział w konkursie ma charakter honorowy – autorzy prac nie otrzymują honorarium. Prace muszą być oryginalne. Jeśli w pracy wykorzystywane jest zdjęcie lub grafika, muszą one być udostępnione na wolnej licencji CC BY lub CC BY-SA (grafiki takie dostępne są m.in. na stronach Wikimedia Commons i FlickR).

Prace konkursowe i pytania prosimy przesyłać na adres:

okladka@nowoczesnapolska.org.pl

w terminie do 31 marca 2010 r.

Szkolna biblioteka internetowa Wolne Lektury to ponad 1000 opublikowanych utworów z list lektur MEN. Są to teksty, dla których ochrona prawnoautorska wygasła. To oznacza, że wszyscy mamy do nich prawo – możemy je  legalnie  i całkowicie bezpłatnie ściągać na dysk, drukować i dzielić się nimi. Teksty na stronie wolnelektury.pl udostępnione są w kilku formatach: HTML, TXT, PDF, MP3, a niedługo także EPUB.

Konkurs na projekt okładek jest pierwszym etapem uzupełniania zasobów biblioteki o inne, niż literackie teksty kultury. W najbliższych miesiącach zasoby biblioteki będą wzbogacane o materiały muzyczne i graficzne, dzięki czemu biblioteka Wolne Lektury stanie się ważnym źródłem zasobów edukacyjnych złożonych z różnorodnych materiałów przydatnych na lekcjach języka polskiego.

Liczymy na pomysłowość młodych twórców i na wizualizację swoich sympatii literackich! Z góry dziękujemy za wszystkie nadesłane prace!

Plakaty można wydrukować ze strony www.nowoczesnapolska.org.pl., a dla naszych największych sympatyków mamy 200  świeżutkich i pachnących egzemplarzy prosto z drukarni. Czekamy na Was w siedzibie Fundacji Nowoczesna Polska przy ul. Marszałkowska 84/92 lok. 125 w Warszawie (wejście od ul. Nowogrodzkiej).

Serdecznie zapraszamy!

Spotkania rozpoczną się o godzinie 10, w siedzibie Fundacji przy ulicy Marszałkowskiej 84/92 lok. 125 (pierwsze piętro, wejście od ulicy Nowogrodzkiej).

Marta Chowaniec: Uczeń przychodzi na lekcję języka polskiego i oznajmia nauczycielce, że nie przeczytał lektury, bo jej nie znalazł w bibliotece. Nauczycielka odpowiada, że to nie jest żadne wytłumaczenie, bo działają Wolne Lektury.

Jarosław Lipszyc: Na www.wolnelektury.pl zgromadziliśmy ponad 1000 lektur szkolnych, które są dostępne w dzień i w nocy. Te zasoby z tygodnia na tydzień się powiększają. Są to teksty z tzw. domeny publicznej, czyli utwory autorów zmarłych przed siedemdziesięciu laty. Zorientowaliśmy się, że nie istnieje biblioteka internetowa, która byłaby przygotowana na dosyć specyficzne potrzeby uczniów i nauczycieli. Biblioteki uniwersyteckie oparte na Federacji Bibliotek Cyfrowych czy Polska Biblioteka Internetowa udostępniają albo skany książek albo sam tekst bez żadnych narzędzi ułatwiających uczniowi pracę z tekstem.

Jakie są to narzędzia?

Niektóre z nich są na pozór dość proste, choć stworzenie ich nie było banalne. Możliwe jest na przykład tworzenie przypisu bibliograficznego do każdego miejsca w tekście. Poza tym każdy tekst ma zaznaczone motywy literackie. Np. klikamy w motyw matka i dostajemy linki do konkretnych miejsc w tekście, cytatów we wszystkich lekturach szkolnych, w których ten motyw występuje. Jesteśmy w stanie też zawęzić ten temat, np. tylko do romantyzmu, epiki lub konkretnego autora. Możemy sprawdzić, kiedy motyw matki pokrywa się z motywem krwi. Możemy sprawdzić, kiedy motyw jabłka pokrywa się z motywem grzechu, a kiedy nie. To ułatwia uczniowi dotarcie do fragmentów tekstów, z którymi musi się zmierzyć, a jednocześnie nie jest to portal ze ściągami. Nie zwalniamy ucznia z myślenia, z interpretacji tekstu. Podajemy mu rękę, ale nie wykonamy żadnej pracy za niego.

Skąd taki sposób myślenia o pracy ucznia z tekstem?

Konsultowaliśmy się z nauczycielami i uczniami. Przekonaliśmy się, że potrzeby uczniów i nauczycieli to nie są te same potrzeby. Nauczyciel chce, aby uczeń przeczytał książkę i ją zrozumiał, a uczniowi po prostu zależy, żeby zdać kartkówkę. Stąd bierze się popularność serwisów, które oferują ściągi. To poważny problem w pracy nauczyciela. Uczniowie, którzy są przeciążeni nauką, korzystają z nich. W ten sposób poznają literaturę w oderwaniu od tekstu literackiego, dlatego ich wiedza jest bardzo płytka. Każde narzędzie, które pozwala przyciągnąć uczniów do tekstu oryginalnego, jest bardzo cenne. Nie udostępniamy opracowań, tylko oryginalne teksty literackie. Na podstawie statystyk wiemy, że odwiedza nas ponad 100 000 osób miesięcznie.

Do jakich lektur najczęściej uczniowie sięgają?

Po pierwsze są to lektury najczęściej omawiane w szkole, np. „Dziady” Adama Mickiewicza. Wysoko w statystykach klasyfikuje się też Jan Kochanowski. W pierwszej dziesiątce, co może wydawać się zaskoczeniem, znajduje się także Czechow. To wynika z tego, że trudno jest znaleźć tego autora w innych bibliotekach. Często otrzymujemy maile: „ a dlaczego tej konkretnej książki nie ma?”, wtedy odpisujemy, że wkrótce będzie albo że wpiszemy na listę lektur, o które będziemy się starać. Ta lista lektur, których nie mamy ,jest jeszcze bardzo długa. Pojawiają się też teksty nowe, np. poeta pokolenia brulionu Miłosz Biedrzycki zgodził się, żebyśmy mogli opublikować kilka jego wierszy.

Na www.wolnelektury.pl znajdują się także materiały dla nauczycieli.

Tak. Zaczęliśmy współpracę z Warszawskim Centrum Innowacji Edukacyjno–Społecznych i Szkoleń nad tworzeniem materiałów dla nauczycieli, np. scenariuszy. Chcemy stać się serwisem, który pomaga wykorzystywać technologię internetową do nauczania języka polskiego. Są to oczywiście scenariusze wymagające aktywnej, twórczej postawy ucznia. Stawiamy go przed jakimś kreatywnym zadaniem do wykonania. Chcemy, żeby uczniowie nie byli tylko „czytaczami”, tylko sami potrafili „coś” stworzyć”, żeby zrozumieli, że nie święci garnki lepią. W dobie społeczeństwa informacyjnego umiejętność tworzenia informacji, a nie tylko jej odczytywania, jest kluczowa. Tutaj rola polonistów jest nie do przecenienia. W zadaniach prosimy również uczniów o to, żeby znaleźli i ocenili jakąś informację. Na razie tych scenariuszy jest tylko kilka, ale intensywnie pracujmy, żeby było ich więcej.

Proszę na przykładzie.

Anna Brodawka opracowała przykłady zadań do opracowania przez zespoły uczniów. Np. Warszawa jako bohater literacki. Uczniowie wyszukują w bibliotece internetowej Wolne Lektury utwory, w których występuje motyw Warszawy http://www.wolnelektury.pl/katalog/warszawa/?page=1. Na podstawie fragmentów tekstów przedstawiają sposób ukazania Warszawy i określają zależność takiej funkcji motywu od epoki literackiej i kierunku literackiego. Wyszukują ilustracje przedstawiające Warszawę z epoki np. na portalu CBN Polona http://www.polona.pl/dlibra/collectiondescription2?dirids=23 i porównują literacki i graficzny obraz miasta. To jedno z takich zadań. Agnieszka Marcinkiewicz natomiast przygotowała tematy wypracowań w oparciu o Wolne Lektury, np. „Życie jako wędrówka. Na podstawie utworów zamieszczonych w internetowej bibliotece Wolne Lektury http://www.wolnelektury.pl/katalog/zycie-jako-wedrowka i znanych ci innych utworów omów funkcję tego motywu i jego znaczenie kulturze”.

Czy rozmawialiście z nauczycielami, którzy korzystają z zasobów Wolnych Lektur, w jaki sposób je wykorzystują?

Te zasoby jeszcze zwykle wykorzystywane są przez nich w tradycyjny sposób. Ważne jest, że posiadamy jakiś konkretny tekst. Sporo nauczycieli wykorzystuje już niektóre lekcje w oparciu i narzędzia, które przygotowaliśmy. Mamy też narzędzie: „Stwórz półkę”, czyli miejsce, gdzie można zgromadzić książki, które będą nas interesowały w najbliższym czasie. Jednym kliknięciem można otworzyć taką półkę i nie trzeba już szukać w spisie lektur. Można też stworzyć link do tej półki i rozesłać go uczniom z komentarzem: „Kochani! Oto lista lektur na najbliższy semestr”. Ciągle te narzędzia udoskonalmy. W tej chwili jeśli ktoś ściąga książkę na pulpit, to w postaci plików w formacie pdf. Pracujemy nad tym, żeby był to jeden plik. Poza tym nauczyciele cenią nasze audiobooki. Jest ich na razie niewiele, ale już nagrywamy kolejne. Z badań, które znamy, wynika, że 20 proc. populacji jest słuchowcami. Poza tym myśleliśmy także o uczniach niepełnosprawnych. Konsultujemy się ze specjalistami, aby te nagrania były dobrze przygotowane dla potrzeb osób niewidzących.

Te audiobooki fundacja chce wykorzystać przy kolejnym programie „Rymy Pętle Rytmy”.

Projekt już „hula”. W tej chwili prowadzimy projekt pilotażowy w dwóch szkołach w województwie mazowieckim – w Łosicach i Gąbinie – w ramach którego uczniowie będą uczyć się tworzenia remiksów poetycko-muzycznych.

Dlaczego w tych szkołach?

Poprosiliśmy o pomoc Mazowieckie Kuratorium Oświaty. Nasz zamiar polegał na dotarciu do szkół raczej z mniejszych miejscowości, które nie mają opinii elitarnych, bo tzw. dobre licea mają szeroką ofertę edukacyjną. To projekt pionierski, chcemy sprawdzić, jak uczniowie i nauczyciele radzą sobie z nowymi technologiami. Poloniści raczej nie są mistrzami w miksowaniu dźwięku. To kompetencja, której w ramach naszych działań będą musieli się nauczyć. Na szczęście to nie jest wiedza tajemna zarezerwowana tylko i wyłącznie dla techników telewizyjnych czy radiowych. Wystarczy kilkugodzinne szkolenie.

W ramach informatyki?

Nie. Szukaliśmy pomysły na wykorzystanie nowych technologii w ramach lekcji polskiego. Chcemy złapać „trzy sroki za jeden ogon”. Po pierwsze budować twórcze kompetencje uczniów. Pokazać, że każdy może zająć się działalnością kulturotwórczą. Za zadanie mają stworzyć remiks słowno-muzyczny, czyli połączenie tekstu i muzyki. Tekst słowny mogą nagrać samodzielnie albo skorzystać z naszych zasobów audiobooków. Muzykę mogą dobrać dobrowolnie w zależności od tego, co lubią: od hip hopu poprzez rock po klasykę.

Ale żeby uczeń wybrał tekst, który będzie mu odpowiadał, musi ich trochę przeczytać…

Uczeń będzie musiał dokonać świadomego wyboru, dlaczego ten tekst lubi a tamtego nie. Trzeba będzie się do danego tekstu odnieść personalnie: odpowiedzieć sobie na pytania, które być może wcześniej się nie zadawało. Jestem polonistą z wykształcenia. Siłą rzeczy mam osobisty i emocjonalny stosunek do wielu dzieł literackich, ale po uczniach o zainteresowaniach matematyczno – przyrodniczych takiej postawy bym się nie spodziewał i jej nie wymagał. Kolejna sprawa – jeśli uczeń już wybierze dany tekst i będzie z nim pracował przez kilka wieczorów miksując go z muzyką, to, być może nie będzie się dało tego słuchać, ale gwarantuję, że on ten tekst zapamięta do końca życia. Myślę, że to bardzo wartościowe. Nie o to nam chodzi, żeby w tym projekcie powstawały wybitne dzieła, choć mam nadzieję, że kilka powstanie, tylko zależy nam, żeby budować taką emocjonalną więź ucznia z tekstem.

Pewnie każdy nauczyciel języka polskiego ma bardziej czy mniej emocjonalny stosunek do każdego utworu, nad którym pracuje z uczniami na lekcji. Ma też program lektur do zrealizowania, a na niego mało czasu. Dlaczego nauczyciele zdecydowali się wziąć udział w takim projekcie?

Z różnych powodów. Myślę, że ten projekt jest rzeczywiście wyzwaniem. Nauczyciele lubią pracować nad nowym projektami. Codziennie przekonujemy się, że te wszystkie złe informacje, które pojawiają się w prasie na temat nauczycieli, to kompletna nieprawda. Angażują się, są kreatywni, pracują nad tym, żeby to co, robią dawało jak najlepsze efekty. Stale szukają nowych pomysłów i ciekawych zadań. Zdają sobie sprawę, że świat się zmienia, dzieciaki się też zmieniają i żeby osiągać swoje cele muszą szukać nowych metod nauczania, sposobów i kruczków, żeby wiedza trafiła do głów.

Jaki jest w takim razie trzeci „ogon sroki” projektu „Rymy Pętle Rytmy”?

Nie jesteśmy w stanie dojechać do każdej szkoły. Zresztą, nie mamy na to przewidzianych funduszy. Chcemy zorganizować ogólnopolski konkurs, do którego chcemy zaprosić wszystkich uczniów i nauczycieli. Na stronie internetowej projektu pojawią się materiały instruktażowe, w jaki sposób tworzyć takie remiksy. Będziemy mieli bardzo atrakcyjne nagrody. Pod koniec marca ogłosimy konkurs oficjalnie.

Pełną relację z konferencji, na której poruszone zostały m. in. tematy otwartego obiegu informacji i najnowszych technologii, można znaleźć na stronach Telewizji Internetowej UMK.

Dostępne jest również wystąpienie Jarosława Lipszyca, współzałożyciela Koalicji Otwartej Edukacji, dotyczące otwartych zasobów edukacyjnych na świecie oraz w Polsce.

Polecamy!

Poniżej zamieszczamy listę postulatów dotyczących ochrony praw podstawowych w sferze nowych technologii, opracowanych przez Fundację Nowoczesna Polska i następujące organizacje społeczne: Fundacja Panoptykon, Fundacja Nowoczesna Polska, Stowarzyszenie Internet Society Poland, Stowarzyszenie Wikimedia Polska, Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego, Związek Pracodawców Branży Internetowej IAB Polska, INPRIS – Instytut Prawa i Społeczeństwa, Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego, Fundacja Projekt: Polska.

POSTULATY ORGANIZACJI SPOŁECZNYCH

Ochrona praw podstawowych w sferze nowych technologii

Dzięki dynamicznemu rozwojowi technologii komunikacyjnych współczesne społeczeństwo stoi przed nowymi szansami i możliwościami. Komunikacja elektroniczna umożliwiła powstanie nowych form aktywności społecznej i stworzyła bezprecedensowe szanse na budowę kultury społecznej opartej na partycypacji i współpracy. Świadomi nowych zagrożeń, jakie pojawiają się w społeczeństwie informacyjnym, zdecydowanie wspierając odpowiedzialne i skuteczne metody walki z przestępczością, wzywamy do rozważnego i świadomego regulowania nowych przestrzeni medialnych.

W szczególności zwracamy uwagę, że procesów komunikacji społecznej nie można regulować metodami, których koszty społeczne i ekonomiczne zdecydowanie przewyższają możliwe do osiągnięcia korzyści. Inicjatywy zmierzające do ochrony społeczeństwa przed zagrożeniami muszą w równym stopniu uwzględniać potrzebę zachowania wartości, na których budujemy demokratyczne państwo prawa.

Sygnalizowany tu problem wykracza poza kontrowersje, jakie wzbudziła propozycja wprowadzenia Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych. W ciągu kilku ostatnich miesięcy pojawiło się wiele propozycji zmian prawa, które budzą wątpliwości z punktu widzenia ochrony praw podstawowych. Wśród nich są propozycje rozszerzania uprawnień służb w zakresie dostępu do danych i kontroli operacyjnej sieci komunikacyjnych, retencji danych telekomunikacyjnych, wprowadzenia danych biometrycznych do dowodów tożsamości. W toku są kolejne inicjatywy ustawodawcze istotne z punktu widzenia kształtowania przestrzeni komunikacyjnej i relacji obywatel-państwo, takie jak ustawa o wykorzystaniu informacji publicznej. Przedstawiciele władz zapowiadają również nowe, niepokojące projekty zmian prawnych, jak np. wprowadzenie możliwości odcinania od Internetu jako sankcji za naruszanie praw autorskich.

Ponadto, z niepokojem obserwujemy, jak często istotne zmiany prawne, dotykające kwestii fundamentalnych dla funkcjonowania demokracji, są proponowane lub wprowadzane w sposób incydentalny, „na marginesie” innych nowelizacji, bez odpowiednich analiz i konsultacji społecznych. Niezmiernie szkodliwa wydaje nam się w tym kontekście retoryka strachu obecna w komunikacji publicznej, wykorzystywana jako uzasadnienie dla przyjmowania „nadzwyczajnych środków” nieproporcjonalnie ograniczających prawa i wolności obywateli.

Zdajemy sobie sprawę z trudności oraz rozmiaru wyzwań, z jakimi w tym obszarze musi się mierzyć rząd. Dlatego też deklarujemy, jako przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego oraz eksperci z różnych dziedzin wiedzy, gotowość do podjęcia dialogu i długofalowej współpracy w celu wypracowania jak najlepszych rozwiązań.
Dlatego wzywamy Rząd RP do podjęcia, zgodnie z deklaracjami Ministrów Rządu, szeregu zdecydowanych działań:

1. Porzucenie projektu Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych

Żądamy rezygnacji z projektu nowelizacji ustawy Prawo Telekomunikacyjne w zakresie, w jakim wprowadza ona instytucję Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych.

Proponowany mechanizm filtrowania treści w Internecie oraz blokowania stron i usług nie powinien być wprowadzony z następujących powodów:

jego wdrożenie mogłoby prowadzić do naruszenia praw i wolności zapisanych w Konstytucji RP, w szczególności wolności słowa, prawa dostępu do informacji, prawa do sądu, tajemnicy korespondencji oraz wolności prowadzenia działalności gospodarczej;

z przyczyn technicznych, zrealizowanie celów dla jakich został powołany (tj. skuteczne zablokowanie dostępu do niedozwolonych treści) nie byłoby możliwe;

koszty społeczne i ekonomiczne zdecydowanie przewyższałyby możliwe do uzyskania korzyści, ponadto stwarzając ryzyko odwrócenia uwagi od faktycznych problemów i zagrożeń

2. Prowadzenie rzetelnej Oceny Skutków Regulacji i realnych konsultacji społecznych

W toku prac nad projektem ustawy wprowadzającej Rejestr Stron i Usług Niedozwolonych wyszły na jaw rażące nieprawidłowości w zakresie rzetelnego przeprowadzenia oceny skutków regulacji. Sam problem braku dobrze funkcjonującego mechanizmu w tym zakresie wymaga systemowych rozwiązań.

Absolutnym minimum jest przestrzeganie istniejących uregulowań prawnych (Regulamin Prac Rady Ministrów, Wytyczne do Oceny Skutków Regulacji, i inne).

Ponadto, reforma istniejących mechanizmów prawnych w tym zakresie powinna zmierzać do zapewnienia:

realnego udziału czynnika społecznego w formie rzetelnie przeprowadzanych konsultacji społecznych już na etapie formułowania założeń projektów ustaw oraz na wszystkich kolejnych etapach prac legislacyjnych;

informacji na temat tego, jakie stanowiska zgłaszane w toku konsultacji i analizy eksperckiej zostały uwzględnione, a jakie odrzucone, oraz wyjaśnienia powodów;

szczegółowej analizy kosztów i korzyści zarówno ekonomicznych jak społecznych;

otwartego trybu publikacji wszystkich istotnych dokumentów mających wpływ na kształt regulacji, w formie cyfrowej umożliwiającej ich wykorzystanie.

Kompleksowa analiza problemów w tym obszarze i propozycje rozwiązań zostały przekazane na ręce Prezesa Rady Ministrów w liście organizacji pozarządowych z dnia 31 sierpnia 2009r. Postulujemy zatem powrót do tej dyskusji i wdrożenie rozwiązań gwarantujących realny udział przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego w procesie stanowienia prawa.

Ponadto, zgodnie z zapowiedziami ministra Michała Boniego, należy zamrozić inne bieżące inicjatywy legislacyjne w obszarze nowych technologii, w szczególności dotyczące zasad korzystania z Internetu i innych form komunikacji elektronicznej, do momentu wypracowania i wdrożenia skutecznego mechanizmu konsultacji społecznych i przeprowadzenia publicznej debaty na temat kierunków rozwoju społeczeństwa informacyjnego.

Wobec wielości i rozproszenia inicjatyw legislacyjnych mających na celu regulowanie sfery informacyjnej postulujemy wprowadzenie w administracji publicznej mechanizmów, które umożliwiłyby lepszą koordynację prac w poszczególnych ministerstwach oraz wdrożenie systemów zarządzania procesami komunikacji społecznej, zwiększając tym samym transparentność prac legislacyjnych z punktu widzenia obywateli.

3. Ochrona praw społeczeństwa informacyjnego

W związku z wagą problemów związanych z funkcjonowaniem i rozwojem społeczeństwa informacyjnego konieczne jest przeprowadzenie szeregu wnikliwych analiz i szerokiej debaty społecznej, dotyczącej w szczególności sposobu regulowania procesów komunikacji społecznej w sieciach elektronicznych.
Brak takiej debaty doprowadził do sytuacji, w której państwo realizuje szereg nieskoordynowanych projektów, zamiast spójnej polityki opartej na poszanowaniu praw człowieka i obywatela.

Lista tematów, na które należy naszym zdaniem zwrócić szczególną uwagę, obejmuje najważniejsze kwestie sporne lub zaniedbane.

Cyfryzacja procesów komunikacyjnych i powszechne wykorzystanie urządzeń elektronicznych doprowadziło do sytuacji, w której większość aktów komunikacyjnych jest rejestrowana i przechowywana przez różnych usługodawców. Dane te są dostępne dla służb państwa, ale są też wykorzystywane przez przedsiębiorców. Ochrona danych osobowych, choć istotna, nie wyczerpuje limitu zagrożeń dla prywatności.

Zapisy kamer przemysłowych, billingi telefoniczne, dane geolokacyjne GSM i GPS, historie transakcji elektronicznych, skrzynki poczty elektronicznej, zapisy czatów i innych wiadomości przesyłanych poprzez programy komunikacyjne, sieci społeczne w serwisach społecznościowych, kasowane bilety komunikacyjne i dziesiątki innych typów informacji w sumie składają się na szczegółowy zapis historii życia każdego z nas.

Kwestia ochrony, kontroli dostępu, czasu ich przechowywania (retencja) tych danych nabiera szczególnego znaczenia dla ochrony prywatności. Rola państwa jako strażnika prywatności i precyzyjne określenie jej granic nabiera w czasach komunikacji cyfrowej szczególnego znaczenia. Istotne jest, że jednocześnie to państwo posiada najszerszy dostęp do gromadzonych danych. Dlatego określenie zasad oraz limitowanie dostępu funkcjonariuszy państwa do informacji wydaje się być priorytetem.

Wolność słowa jest jednym z fundamentów demokracji. Choć rozwój sieci komunikacyjnych znacząco zwiększył dostęp do mediów i zwiększył możliwości praktycznej realizacji wolności słowa, to istnieje silny trend ograniczania tego prawa na różnych polach: od spornej kwestii rejestracji stron internetowych, przez ograniczenia w świadczeniu usług drogą elektroniczną, aż po restrykcyjne interpretacje prawa autorskiego.
Granice wolności słowa powinny być określone precyzyjnie.

W działaniach nakierowanych na bezpieczeństwo użytkowników sieci komunikacyjnych – zarówno przestępstw związanych ze specyfiką mediów elektronicznych (jak np. phishing, kradzież tożsamości, kradzież danych), jak i pospolitych (np. udostępnianie treści zabronionych) – działania edukacyjne mają większą skuteczność, niż rozwiązania oparte na zakazach i restrykcjach. Kompetencje posługiwania się nowoczesnymi technologiami w krajach rozwiniętych stają się rodzajem alfabetu. Ich brak skazuje na trwałe cyfrowe wykluczenie, co ma negatywny wpływ na budowanie kapitału intelektualnego oraz pogłębia stratyfikację społeczną. Tymczasem polski system edukacyjny ignoruje kwestię edukacji medialnej, rozumianej szeroko jako umiejętność wyszukiwania, krytycznej oceny i przetwarzania informacji różnego typu.

Zasada pełnej kontroli nad infrastrukturą państwa ma znaczenie zarówno ze względów bezpieczeństwa, jak i efektywności wydatkowania funduszy publicznych. Państwo posiadające pełny zakres dostępu i praw do urządzeń i programów wykorzystywanych przez jego instytucje może operować sprawniej, taniej i przy mniejszym ryzyku (na przykład unikając tzw. vendor lock-in). Istnieje szereg metod uzyskiwania takiej kontroli, istnieje także szereg ograniczeń.

Dostęp do informacji z sektora rządowego, rozumianych nie tylko jako informacja publiczna, ale różnego rodzaju informacje produkowane przez państwo i jego jednostki, ma w czasach gospodarki opartej na wiedzy znaczenie szczególne. Przykład USA wskazuje, że udostępnianie informacji wraz z nieograniczonym prawem do ich wykorzystania stymuluje wzrost gospodarczy i promuje nowe modele biznesowe oparte na usługach zbudowanych wokół tych informacji.

Zgodnie z zasadą „kod jest prawem” to technologia kształtuje faktyczne możliwości dostępu i wykorzystania danych. Dlatego istotna jest zasada neutralności technologicznej państwa, która powinna manifestować się m. in. poprzez udostępnianie informacji w formie ustrukturyzowanej, w otwartych formatach, w sposób umożliwiający automatyczne pobieranie. Tak właśnie jest skonstruowana jest sieć Internet.

Należy dokonać ewaluacji skuteczności wydatkowania funduszy publicznych w sferze produkcji informacyjnej. Dystrybucja cyfrowa umożliwia zwiększenie efektywności i poszerzenie kręgu beneficjentów programów wspieranych przez państwo.

Globalny trend, polegający na wzmacnianiu praw własności intelektualnej, przedłużaniu czasu trwania praw autorskich, eliminowaniu wyjątków dozwolonego użytku oraz coraz silniejszej penalizacji naruszeń, jest odczytywany przez obywateli jako antykonsumencki, nieprzystający do rzeczywistości komunikacyjnej i będący zagrożeniem dla rozwoju kultury. Prawo autorskie w obecnej formie nie jest już efektywnym systemem redystrybucji, ale raczej regulacją kształtującą całość społecznych stosunków informacyjnych.

Zagrożenia związane z brakiem ochrony domeny publicznej – wspólnej przestrzeni kultury wolnej od restrykcji – dotykają tak podstawowych instytucji życia społecznego jak np. biblioteki. Temat praw własności intelektualnej zasługuje na zupełnie osobną analizę. Zwracamy uwagę na problem stanowienia prawa na poziomie globalnym poza kontrolą państw (traktat ACTA) czy problem technologii kontroli dostępu do treści (DRM), która skutecznie eliminuje prawa obywateli wynikające z dozwolonego użytku. Prawa dostępu do wiedzy oraz brania udziału w życiu kulturalnym są zapisane w Konstytucji, a zatem kwestie praw własności intelektualnej należy rozpatrywać także w tym kontekście.

Państwo powinno podjąć szczególny wysiłek, by zgodnie z międzynarodowymi umowami i regulacjami krajowymi umożliwić osobom niepełnosprawnym korzystanie ze środków komunikacji elektronicznej poprzez wprowadzenie do systemu prawnego obowiązku udostępniania informacji i usług z uwzględnieniem standardów dostępności, a w szczególność Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) i Authoring Tool Accessibility Guidelines (ATAG). Obowiązek ten powinien być nałożony na władze publiczne, podmioty prywatne realizujące zadania publiczne, instytucje finansowane lub współfinansowane ze środków publicznych oraz instytucje świadczące usługi publiczne.